Szczegółowa analiza sytuacji mikrofirm na rynku kredytowym w 2024 roku na podstawie najnowszego raportu BIK. Omówienie trendów, wyzwań i perspektyw dla mikroprzedsiębiorstw.
Raport BIK wskazuje, że mikrofirmy w Polsce w 2024 roku funkcjonowały w środowisku charakteryzującym się znaczną niepewnością gospodarczą. Główne czynniki presji obejmowały:
Dodatkowo, niski poziom inwestycji (17,8% PKB) oraz słabe wskaźniki PMI (poniżej 50 pkt) wskazują na ograniczone możliwości rozwojowe i spadającą konkurencyjność sektora MŚP. Zmiany w zachowaniach konsumentów, którzy ograniczali konsumpcję na rzecz oszczędzania, dodatkowo wpłynęły na spadek akcji kredytowej dla małego biznesu.
Na koniec grudnia 2024 r. portfel kredytowy mikrofirm wynosił 74 mld zł, co stanowi zaledwie 14% całkowitego portfela kredytowego przedsiębiorstw i samorządów (511,6 mld zł). Udział kredytów małych firm w polskim PKB to jedynie 2,0%, co plasuje Polskę na jednym z ostatnich miejsc w UE pod względem ukredytowienia mikrofirm.
| Typ kredytu | Wartość (mld zł) | Udział (%) |
|---|---|---|
| Kredyty obrotowe | 25,1 | 33,9% |
| Kredyty w rachunku bieżącym | 18,9 | 25,5% |
| Kredyty inwestycyjne | 17,6 | 23,8% |
| Pożyczki i inne | 12,4 | 16,8% |
Struktura branżowa portfela kredytowego zdominowana była przez sektor usług (41,0%) i handlowy (29,4%), podczas gdy sektor produkcyjny i budowlany miały mniejszy udział (odpowiednio 14,9% i 13,0%).
W 2024 r. zaobserwowano spadek wartości akcji kredytowej o 3,8% r/r. Tylko kredyty inwestycyjne odnotowały wzrost (o 6,2% w ujęciu wartościowym), podczas gdy kredyty obrotowe i w rachunku bieżącym spadły odpowiednio o 9,9% i 8,6%. Warto zauważyć, że dodatnia dynamika kredytów inwestycyjnych wynikała z wyższych kwot zaciąganych kredytów, nie zaś ich liczby, która spadła aż o 29,2%.
Niepokojącym zjawiskiem jest pogorszenie jakości kredytów inwestycyjnych. Udział kredytów opóźnionych powyżej 90 dni wyniósł 22%, co stanowi wzrost o 2,9 p.p. w ciągu roku. Kredyty obrotowe pozostają najgorzej spłacanym produktem (24,4%). Warto jednak odnotować, że ogólny Indeks Jakości kredytów dla mikroprzedsiębiorców wyniósł 5,11% w ujęciu wartościowym, utrzymując się na względnie bezpiecznym poziomie.
W ujęciu sektorowym, jakość portfela poprawiła się w trzech z czterech głównych branż. Największą poprawę odnotowano w budownictwie (spadek indeksu o 0,58 p.p. do 4,38%), produkcji (spadek o 0,32 p.p. do 5,23%) i handlu (spadek o 0,21 p.p. do 5,29%). Jedynie sektor usługowy odnotował lekkie pogorszenie (wzrost indeksu o 0,07 p.p. do 5,22%).
Sektor usług odnotował nominalny wzrost wartości kredytów o 3,0%, jednak realnie (po uwzględnieniu inflacji) był to spadek. Branże takie jak gastronomia, hotelarstwo czy salony kosmetyczne szczególnie odczuwały presję ze względu na rosnące koszty energii i wynagrodzeń. Z pozytywów należy odnotować rosnącą popularność ekonomii doświadczenia i wolnego czasu, które tworzą popyt na wybrane usługi.
Wartość kredytów spadła o 11,8%, a liczba o 8,7%. Rok 2024 nie był okresem konsumpcji – sprzedaż detaliczna wzrosła tylko o 2,7% wobec poprzedniego roku. Konsumenci ograniczali wydatki na rzecz oszczędzania, a wysokie ceny i stopy procentowe ograniczyły zakupy na kredyt.
Spadek wartości kredytów o 7,3% i liczby o 6,3%. Do głównych wyzwań mikrofirm produkcyjnych zaliczono: rosnące wynagrodzenia, rosnące ceny energii, problemy z łańcuchami dostaw oraz recesję w gospodarce niemieckiej.
Spadek wartości kredytów o 2,9% i liczby o 3,7%. Branża, po rekordowych zyskach w ostatnich latach, znalazła się w okresie spowolnienia. Największym wyzwaniem jest dostępność zasobów ludzkich i konkurencja o pracowników, co może prowadzić do wzrostu kosztów wynagrodzeń i zmniejszenia marż.
| Sektor | Wartość kredytów (mld zł) | Zmiana r/r (%) | BIK Indeks (%) | Zmiana BIK Indeksu (p.p.) |
|---|---|---|---|---|
| Usługi | 8,5 | +3,0 | 5,22 | +0,07 |
| Handel | 5,72 | -11,8 | 5,29 | -0,21 |
| Produkcja | 3,16 | -7,3 | 5,23 | -0,32 |
| Budownictwo | 4,21 | -2,9 | 4,38 | -0,58 |
Prognozy wskazują na możliwość ożywienia kredytowego, uzależnionego od:
Przewiduje się wzrost wartości kredytów inwestycyjnych o 10% i obrotowych o 8%. Najmniej optymistyczne perspektywy dotyczą sektora produkcyjnego, choć poprawa wskaźnika PMI może zwiastować zmianę trendu.
Z punktu widzenia globalnego, raport OECD wskazuje, że w 2022 roku nastąpił bezprecedensowy wzrost kosztów finansowania MŚP, przy jednoczesnym spadku wolumenu kredytów. Rządy wielu krajów wprowadzały środki mające na celu wsparcie dostępu do finansowania dla MŚP, w tym finansowania zielonej transformacji.
Raport BIK ukazuje złożoną sytuację mikrofirm w Polsce w 2024 roku, kształtowaną przez czynniki makroekonomiczne, sektorowe i psychologiczne. Pomimo wyzwań, niektóre sektory wykazują oznaki poprawy jakości portfela kredytowego. Kluczowe dla przyszłego rozwoju będą:
Niski poziom ukredytowienia polskich mikrofirm (ok. 17%) wskazuje na istotny potencjał wzrostu, ale także na potrzebę rozwoju instrumentów finansowych lepiej dostosowanych do potrzeb małych przedsiębiorstw.